Yaşam

Çocukluk Çağı Travmasının Etkisi Nasıl Azaltılır?

 

Sıkıntılı süreçler yaşayan çocuklar, hayatlarının sonraki aşamalarında sağlık problemleri yaşamaya meyillidir. Dr. Nadine Burke Harris bu yaraların neden oluştuğunu ve nasıl iyileşeceğini açıklıyor.

Dr Nadine Burke Harris 2007’de  Bayview Çocuk Sağlık Merkezini kurduğunda tedavi ettiği çocuklarda  travmatik tecrübelerle sağlık arasındaki bağı farketti. Yeni kitabı ‘En Derin Kuyu’ : Çocukluk Sıkıntılarının Uzun Dönemli Etkilerinin Tedavisi kitabında şunu aktarıyor; Her gün bitkin ve tuhaf cilt kızarıkları olan çocuklar görüyorum. Ortaokul çağına çocuklar depresyonla giriyor ve bazı istisnai örneklerde çocukların gelişimi bile durmuş durumda.

Sık sık bu çocukların genellikle cinsel taciz, şiddete uğradığı ya da ebeveynde ruhsal hastalıklar olduğu görülüyor. Araştırmacılar bu durumu ‘çocukluk çağı travmaları’ (ACE) olarak isimlendiriyor. Dr. Harris, kliniğinde gördüğü vakaları daha iyi anlayabilmek için bilimsel literatür taramış, ACE ile sağlık problemleri arasındaki ilişkileri incelemiştir. Bu kayıtlarda ACE’nin etkisinin çocukluk çağının ötesine geçtiği ve yetişkinlik döneminde daha fazla fiziksel ve mental hastalıklara yol açtığını görmüştür. Dr. Harris ile yeni kitabı ve ACE’nin etkilerinin nasıl azaltılabileceğini konuştuk.

Çocukluk çağı travması teriminin çıkış noktası nedir?

Dr.NBH: Bu terimde Kaiser Permanente ve hastalık kontrol önleme merkezinin Landmark 1998 araştırmasındaki on kategoriye gönderme var. Bu kategoriler fiziksel istismar, duygusal istismar, cinsel istismar, fiziksel ihmal duygusal ihmal, ebeveynin mental hastalığı olduğu evde büyümek, madde bağımlılığı, özgürlüğünden alıkonma, ayrı ebeveynler ve aile içi şiddet.

Birçoğumuz çocukluk çağında yaşanılan sıkıntıların yetişkinlikte depresyon ve alkolizm gibi davranışlara etki edebileceğini tahmin edebilir. Bununla beraber bu epidemolojik çalışma ilk defa çocukluk çağı tecrübelerinin kalp hastalıkları, kanser, kronik akciğer hastalıkları, alzheimer ile ilişkisi olduğunu ortaya koyuyor.

Bir travma sağlımızı nasıl etkileyebilir? Buradaki mekanizma nedir?

Dr.NBH: ACE araştırması paylaşıldıktan sonraki 20 yıl içinde ACE’nin sağlığımızı nasıl etkilediğini şimdi daha iyi anlıyoruz.

Orjinal çalışma paylaşıldıktan sonra birçok kişi ‘Tamam, eğer zor bir çocukluk geçirdiysen alkolizm, sigara tüketimi gibi sağlığını etkileyebilecek davranışlara eğilimli olursun. Bu mantıklı ama yeni bir şey değil. Kendine zarar verici bu davranışların sağlığına doğrudan zarar verdiğini zaten biliyoruz’

Eğer sağlığı etkileyen bu alışkanlıkları dikkate alırsak yaşanan problemlerin sadece yarısının risk seviyesini azaltmış oluruz. İyi haber şu ki; kötü alışkanlıkları ortadan kaldırarak kişinin sağlığı ile ilgili riskleri azaltabiliriz ancak kötü haber bu kişiler hala risk grubundadır.

Biliyoruz ki ana mekanizma vücudumuzun savaş ya da kaç aktive etmesidir. Korkunç ya da travmatik bir şeyi tecrübe ettiğimizde vücudumuzdaki adrenalin ve kortizol stres hormonları salgılanmaya başlanır. Bu hormonların vücudumuzda çok önemli fonksiyonları vardır. Kan basıncımızı, kalp atışımızı ve kan şekerimizi artırırlar.

Tüm bunlar ölümcül bir tehdit ile karşı karşıya geldiğimizde oldukça önemli ve gereklidir. Ve bu değişimler beyin fonksiyonlarımızı da değiştirir. Korkutucu bir şey ile karşılaştığımızı bize söyleyen beynin amigdala bölgesini aktive ederler. Bu bölge beynin nabız kontrolü, hüküm verme alanlarından sorumludur. Bir duruma stres tepkisi verdiğimizde immün sistemimiz de aktive olur çünkü eğer bir ormandaysanız ve orada bir ayı varsa bağışıklık sisteminizin öncelikli olarak iyi çalıştığından emin olmak istersiniz ki bir yara aldığınızda vücut enfeksiyon ile başa çıkabilsin. Tüm bu mekanizmalar hayatımızı ve sağlığımızı korumak için tasarlanmıştır.

Peki ya o ayı her gece evinizdeyse?

Sistem sürekli ve sürekli aktive oluyorsa?

Artık bu durum adapte olmak ve hayat kurtarmak fonksiyonundan çok uyumsuz ve sağlığa zararlı bir duruma neden oluyor. Çocukların beyni ve vücudu gelişim aşamasında olduğu için yüksek stres seviyesine çok daha duyarlı oluyorlar. Zaman içinde bu tecrübeler çocukların beyin gelişimine, hormonal sistemlerinin gelişimlerine etki ediyor hatta dna yapılarındaki değişikliklere yol açabiliyor.

Bu durum yetişkin sağlığını neden etkiliyor? Kitabına sabah inme ile uyanan Ewan’nın hikayesini anlatarak başlıyorsun. Kötü geçen bir çocukluk travması nasıl doğrudan bir inmeye yol açabilir?

Dr.NBH: Kronik enflamasyon kısmı burada çok önemli bir nokta. Arter damarlarımızın içindeki liflerin sürekli deforme olmasına neden olduğu için kardiyovasküler hastalık riskinin artışındaki bir etmen olarak karşımıza çıkıyor. Araştırmalar gösteriyor ki çocukluk çağı travmanız varsa sağlığınızda bu yöndeki riskler artacaktır. Yani, dört ya da daha fazla kategoride çocukluk çağı travması yaşayan kişiler diğerlerine göre 2,5 kat daha fazla inme riski ile karşı karşıyalar.

Çocukluk çağında stres tepkilerimiz olağan dışı aktive edildiğinde strese karşı tepki fonksiyonunda değişiklikler oluyor. Herhangi bir müdahalede bulunulmaması durumunda stres hormonundaki bu değişiklikler ömür boyu kalıcı hale geliyor ve artan enflamasyon ile beraber kardiyovasküler sistemizde değişiyor. Örneğin; kardiyovasküler sistemimizin damarlarımızın içindeki lifleri tamir etmek için kullandığı hormon ve proteinler değişiyor.

ACE yaşamış herkes eninde sonunda inme geçirmiyor. Ace’nin etkilerini dayanıklılık gösteren insanlar hakkında ne biliyoruz?

Dr.NBH: Sık sık ACE geçirmiş ancak gayet iyi durumda olan insanları duyuyorum ve bu harika bir şey. Hepimiz günde 2 paket sigara içen ve 100 yaşına kadar taşıyan birilerini tanıyoruz değil mi? İnsanlar bu istisnai hikayelerden yola çıkarak genellemeler yapabiliyorlar.

Tam da bu nedenle bilimi seviyoruz. Tam da bu nedenle 17.500 kişi üzerinde bu çalışmanın yapılması çok önemli ve şu anda global olarak tekrarlanıyor. Dünyada yirmiden fazla ülkeden gelen data aynı şeyi gösteriyor:

ACE skorun ne kadar yüksek ise sağlığın üzerindeki riskler de o kadar fazla. Peki bu yüksek ACE skorlu kişilerin kalp krizi ya da inme yaşamadan ömürlerinin geçeceği anlamına gelmez mi? Tabi ki olabilir. Bu örnekler ACE’nin sağlığı etkilemediği anlamına gelir mi? Hayır.

Bazı insanlar sigara içerek amfizem olurlar bazıları ise kanser. İki farklı insan grubu ayrı ayrı kanser türlerine de yakalanabilir. Ancak şunu biliyoruz ki sigara içmek farklı sağlık problemleri riskinizi önemli ölçüde artırır. Bu durum sigara içmemenin sağlık problemlerine önemli ölçüde engelleyebileceği konusunda bize önemli bilgiler veriyor.

Doktorlar ve sağlık organizasyonları ACE’nin çocuklar ve yetişkinler üzerindeki etkileri ile ilgili neler yapabilirler? Şu an yapılandan farklı olarak neler yapılmalıdır?

Dr.NBH: Bu alanda birçok güzel haber olduğunu düşünüyorum çünkü hızlı sonuç alınabilecek birçok şey yapılabilir. Dürüst olmak gerekirse şu anda yaptığımız çok şey yok. Bu özellikle doktorlar için geçerli. Yapabileceğimiz en önemli şey erken tanı ve erken müdahale yapabilmek için rutin takipler yapmak. Bilim bize erken tanının ne kadar önemli olduğunu söylüyor.

2015 yılında rastgele kontrol gruplarında yapılan bir çalışmada ailelerinden ayrılmış ve yüksek kaliteli bakım alacak evlere yerleştirilecek çocuklar standart bakım evlerindeki çocuklar ile karşılaştırıldı. 3 ve 8 yaşlarında MR’ları çekildi, 8 yaşında yüksek kaliteli bakım alan çocukların beyin yapısı, sosyal bakım altındaki çocukların beyninden daha farklıydı. Bu araştırma güvenli, stabil ilişkilerin olduğu ortamlarda yetişen çocukların beyinlerinin daha iyi durumda olduğunu net olarak ortaya koyduğu için erken tanının gerçekten önemli olduğunu söyleyebiliyoruz.

Gençlik sağlık merkezinde Amerika’daki her bir pediatriste çocukluk travmaları tecrübelerini tarama hedefleri verildi. Bu çalışmanın yapılmasının üzerinden 20 yıl geçmesine rağmen bugün hala pediatristlerin sadece %4 ü bu hedefleri gerçekleştiriyor. Bu alanda hala birçok geliştirme yapılmasına ihtiyaç var.

ACE yaşıyor olan bir yetişkin olduğumuzu varsayalım. Ne yapmalıyız?

Dr.NBH: Bu noktada bilim son derece umut verici. Kişi için en önemli şeylerden birisi neler olduğunu kabul etmek. Ve sonrasında ACE skorunu öğrenmek. Bu ilk adım sonrasında stres reaksiyonlarına hangi durumların aktive ettiğini öğrenmek önemli hale geliyor.

Sonraki adım toksik stres seviyesini azaltabilecek hangi müdahalelerin işe yaradığını test etmek. Kitabımda ben bu durumu ‘en derin kuyu’ adını veriyorum. Egzersiz yapmak gibi aktiviteler stres hormonlarını, enflamasyonu azaltır ve nörolojik yapıyı kuvvetlendirir. Hijyenik ortamda uyku bağışıklık sistemi için önemlidir. Mindfulness meditasyon çok etkilidir. Sıraladığım tüm bu çözümler toksik stres biyolojisi ile başa çıkmak için etkilidir.

Toplum olarak bizlerin rol alabileceği çözümler neler olabilir?

Yapabileceğimiz birçok şey var. Ülkenin her yanında birçok okul toksik stres semptomlarını nasıl fark edeceklerini anlamaya çalışıyor, çocukların korkuya verdikleri tepkileri anlamlandırmaya çalışıyor. Okullarda cezalandırılan, disipline edilmeye çalışılan çocukların bir çoğunun ACE sendromu yaşadığını biliyoruz.

Eğer bir işverensen ebeveynlerin sorumluluklarını yerine getirebilecekleri politikalar ortaya koyarak çocukları dolaylı yoldan destekleyebilirsin. Birçok yerde psikolojik tedaviler sağlık sigorta kapsamlarının dışında. Birçok insan hala mental sağlık hizmetlerine ulaşmakta güçlük çekiyor.

Son olarak bu çabalara yatırım yapmalıyız. Gençlik sağlığı merkezlerine herhangi bir fon girdisi henüz almıyoruz. Öncelikli olarak toplum, toplum sağlığını ilgilendiren aids, tütün gibi tehditleri ortadan kaldırmaya yönelik çalışmalar için fonlar oluşturmalı. Halk bir araya gelmeli ve toplum sağlığını ilgilendiren konular için daha fazla yatırım talep etmeli.

 

yazı

https://greatergood.berkeley.edu/article/item/how_to_reduce_the_impact_of_childhood_trauma

görsel

www.pinterest.com

Bu yazıyı sosyal medyada paylaşmak ister misiniz?



Siz de yorum yapın

Yorum yapmak için giriş yapmalısınız.

genografi

Yalnız değilsiniz

  • AbakbakoVox kullanıcısının profil fotoğrafı
  • IleanaDrino kullanıcısının profil fotoğrafı
  • stevpowb kullanıcısının profil fotoğrafı

Gruplara katılın

GİRİŞ YAP KATIL
Editör'ün Seçimi