Anne-Baba Bebek Yenidoğan

Erken Doğmuş Bebekler Hakkında

prematüre

Prematüre bebekler, yani erken doğan bebekler, zamanından önce dünyaya gelirler. Hamileliğin 37 haftadan önce sona ermesi durumunda bebek erken doğmuş sayılır. 37-42. haftalarda dünyaya gelen bebekler zamanında doğmuş sayılır.

Sıklıkla, erken doğumun sebebi bilinmemektedir ve annenin kontrolünde değildir. Bazen annenin hamilelikteki sağlık durumundan kaynaklanır; gebelik şekeri, hipertansiyon, kalp ya da böbrek sorunları, enfeksiyon ya da plazentanın anormal pozisyonuna bağlı kanama gibi…

Diğer bir durum da annenin hayat tarzı seçimlerinden kaynaklanır – hamilelikte zayıf beslenme, sigara kullanma, uyuşturucu veya aşırı alkol tüketimi gibi…

Ayrıca, erken doğumlar yapısal anormallikler veya çoklu gebeliklerde rahmin aşırı gerilmesine bağlı olabilmektedir.

Zamanından erken doğumlar 19 yaşından küçük, 40 yaşından büyük kadınlarda ve daha önce erken doğum yapmış olanlarda daha çok rastlanan bir durumdur. Yine de her hamile kadın ve hiç riski bulunmayan bir kadın da erken doğum yapabilir.

Erken doğan bebeklerin diğer zamanında doğan bebeklere göre bakım için daha özel ve farklı gereksinimleri vardır. Bundan dolayıdır ki sıklıkla hayatlarına kuvözde başlarlar. Kuvöz, bebeğe doğru büyüme ve gelişim için ısı, besin ve korunma gibi temel gereksinimlerini karşılayarak, bebeğin stresini azaltan bir atmosfer sağlar.

Günümüzdeki tıbbi gelişmelerle 800 gram ve üzerindeki prematüre bebeklerin %90’dan fazlası yaşamını sürdürebilmektedir. 500 gramın altındakilerin %60 ‘dan fazla yaşama şanı bulunmakta ancak komplikasyon riskleri daha fazla olmaktadır.

 

Erken doğan bebeğin temel gereksinimleri

 

Isı

Prematüre bebeklerin, battaniyeye sarılsalar dahi vücut ısılarını sağlamaya yetecek kadar vücut yağları bulunmamaktadır. Dolayısıyla kuvözde bebeğin ısısını ayarlamak için inkübatörler veya ısıtıcılar kullanılır.

İnkübatörler, bebeği çevreleyerek ılık tutmaya ve enfeksiyon riskini azaltmaya yararlar, sıvı kaybını önlerler. Isıtıcılar elektrikli yatak ısıtıcısı olup, havaya açıktırlar. Bunlar bebeğin bakımı için tıbbi ekip müdahalesi gerektiğinde kullanılır. Bebeğin vücuduna ufak bir termometre yerleştirilir ve ısıyı düzenler.

Besin ve Büyüme

Prematüre bebekler özel besin gereksinimine ihtiyaç duyarlar. Çünkü diğer zamanında doğan bebeklere göre daha hızlı oranda büyürler ve sindirim sistemleri gelişmemiştir.

Yeni doğan bebek uzmanları bebeğin kilosunu ölçerler. Normal zamanda doğan bebekler genelde 2,500 gramın üzerinde olurlar, prematüre bebekler ise 500 gram ile 2,500 gram arasında olabilirler.

Peki, prematüre bebekler neyle beslenir? Anne sütü mükemmel bir besin kaynağıdır fakat prematüre bebekler, 32-34. Hafta gelişimine ulaşıncaya kadar, direkt olarak annenin göğsünden ya da biberondan emerek beslenemeyecek kadar gelişmemişlerdir. Prematüre bebeklerin çoğu, NEC adı verilen ve genellikle erken doğan bebekleri etkileyen bir bağırsak enfeksiyonu sebebiyle çok yavaş beslenmelidir.

Anne sütü pompayla anneden alınabilir ve bebeğe burun ya da ağız yoluyla bir borudan midesine verilir. Süt üretemeyen kadınlar için (ya da yeterince üretemeyen), doktorlar başka bir annenin sütünü alabilir, bu da güvenli bir alternatiftir. Böyle bir imkan da yoksa hazır mama sütler de ayrıca verilebilir.

Anne sütü, hazır mama sütlerden daha avantajlıdır çünkü enfeksiyonlarla savaşan ve büyümeyi destekleyen proteinler içerir. Özel güçlendiriciler de süte eklenebilir, çünkü prematürelerin, diğer bebeklere göre vitamin ve mineral desteğine daha fazla ihtiyacı olur.

Neredeyse bütün prematüre bebekler, süte güçlendirici eklenmesinin yanısıra ilave kalsiyum ve fosfor da alırlar. Bebeğin kanındaki kimyasal ve mineraller— kan şekeri, tuz, potasyum, kalsiyum, fosfat ve magnezyum gibi— düzenli olarak ölçümlenir ve bebeğin beslenme düzeni bu maddelerin normal seviyelere gelmesine göre ayarlanır.

Bazı çok küçük ve hasta erken doğanlar, besinleri sindirmek için sindirim sistemlerini kullanamazlar. Bu bebekler damardan beslenmeyi gerektirir.

Prematüre bebeklerin genel sağlık sorunları

Prematüre bebekler bazı sorunlara meyillidirler. Bunun sebebi çoğunlukla, iç organlarının kendi başına fonksiyona geçmek için hazır olmamasından kaynaklanır.  Genelde, bebek ne kadar ufak doğmuşsa, komplikasyon riski de o kadar fazladır.

 

Kanda Bilirübin Yükselmesi

Tedavi edilebilen ve prematüre bebeklerin %80 inde görülebilen genel bir durumdur.

Bilirübin yükselmesi sarılığa neden olur.

Her ne kadar hafif bir sarılık normal doğan bebeklerde de  %60 oranında görülen normal bir durum olsa da, prematüre bebeklerde daha yaygındır. Bilirübin yükselmesi aşırı derecede fazla olursa beyin hasarlarına yol açabilir, dolayısıyla prematüre bebeklerde sarılık özellikle izlenir ve tehlikeli seviyelere gelmeden hızlıca tedavi edilir. Sarılık olan bebekler özel bir mavi ışığın altına yerleştirilir ve vücudun bilirübini elemine etmesini sağlar. Nadiren, kan değişimi işlemleri de bazı sarılıkların tedavisinde yapılabilir.

Nekrotizan Enterokolit

Nekrotizan Enterokolit (NEC), prematüreler arasında en genel ve ciddi bağırsak hastalığı problemidir. İnce veya kalın bağırsağın dokusunda bir zedelenme veya kayıp meydana geldiğinde olur. Bu durum bağırsakta iltihaplanmaya neden olur ya da nadir durumlarda bir delik oluşur.

Bu olduğunda, bağırsak artık dışkıyı tutamaz dolayısıyla bakteriler ve dışkılar bağırsaktan dışarı çıkarak bebeğin dolaşım sistemine veya karın boşluğuna geçer. Bu durum bebeği çok hasta yapabilir veya hayati bir enfeksiyona yol açabilir.

NEC tipik olarak 32. haftadan önce doğan bebekleri etkiler ama normal zamanda doğan sağlık sorunları olan bebeklerde de görülebilir. NEC görülen bebekler dünyaya geldiklerinden 2-4 hafta içinde bunu geçirirler. Tedavisi, normal beslenmeyi kesmek ve yerine bir süre damar yoluyla beslenme yapmak, mideyi ve bağırsakları boşaltmak ve/ veya antibiyotik vermektir. Bazen bağırsak ameliyatı gerekebilir.

NEC olan bebeklerin çoğu tamamen iyileşir ve beslenme sorunları yaşamazlar.

Apne

Prematüre bebeklerde apne de genel bir sağlık sorunudur. Apne sırasında, bebek solunumunu keser; kalp atışı yavaşlar ve cildi soluk, mor ya da mavi bir renk alabilir. Apne genelde beyinin solunum kontrolü yapan kısmının yeterince gelişmemesinden kaynaklanır. 30.hafta ya da daha erken doğan bebeklerin neredeyse tamamında apne görülebilir. Yaşla birlikte apne sıklığı azalır.

Prematüre bebekler apne için bakılır. Apnenin tedavisi bebeğin tekrar solunumunu başlatmaktır. Ancak apne çok sık oluyorsa, ilaç tedavisi (genelde kafein) ya da özel bir solunum cihazı sağlanabilir.

Anemi

Birçok erken doğanda, oksijeni vücutta taşımaya yarayan kırmızı kan hücresi sayısı azdır. Anemi denen bu komplikasyon, labaratuar testleriyle kolayca tespit edilebilir.

Prematüre bebeklerde anemi birçok sebebe bağlı ortaya çıkabilir. Dünyaya geldikten ilk birkaç hafta içinde, bebekler çok fazla yeni kırmızı kan hücresi üretmezler. Ayrıca, bebeklerin kırmızı kan hücrelerinin ömrü yetişkinlerinki kadar uzun değildir. Ve test amaçlı çok sık kan alınması kan hücrelerinin yerine gelmesini zorlaştırır. 1000 gramdan daha az kiloda doğan bebeklerde kırmızı kan hücresi nakli gerekebilir.

 

Daha genel sağlık sorunları

Düşük kan basıncı

Doğumdan hemen sonra meydana gelebilen düşük kan basıncı Low blood pressure (hipotansiyon- düşük tansiyon), genel rastlanan bir komplikasyondur. Enfeksiyona, kan kaybına, sıvı kaybına, ya da anneye doğumdan önce verilen ilaçlara bağlı olabilir. Sıvı alımını arttırarak ya da ilaçlarla tedavi edilebilir. Kan kaybına bağlı düşük tansiyon durumunda kan nakli gerekebilir.

Solunum güçlüğü sendromu

Prematüre bebeklerde en genel problem solunum güçlüğüdür. Bir çok şey solunum güçlüğüne neden olabilir ama en genel sebep solunum güçlüğü sendromudur(RDS).

RDS’de bebeğin ciğerleri sürfaktan denen önemli maddeyi üretecek kadar gelişmemiştir. Sürfaktan; bebek anne karnından çıktığında hava soluması için, akciğerin iç yüzeyini düzgün bir şekilde esnetmeye yarar. Neyse ki, RDS tedavi edilebilir ve çoğu yeni doğan sorun yaşamaz.

Eğer erken doğum önlenemeyecekse, çoğu hamileye doğumdan önce bebeğin ciğerinde sürfaktan üretmeye yarayan ve RDS yi önleyecek ilaçlar verilir. Doğumdan sonra hemen ya da bir süre sonra da sürfaktan bebeğe gerekliyse verilebilir.

Bronkopulmoner Displazi

Bronkopulmoner Displazi (BPD), ya da kronik akciğer hastalığı, prematüreler arasında rastlanan genel bir akciğer sorunudur. Özellikle de 1000 gram altında doğanlar için. Bu hastalık için halen tam olarak nedenler bilinmemektedir. Ama çok erken doğum, solunum güçlüğü sendromu, doğumdan önce ya da sonraki enfeksiyonlar ve akciğer rahatsızlığında kullanılan oksijen ve /veya aspiratörler BPD’nin oluşumunda temel rol oynarlar.

Prematüreler sıklıkla ilaç ve oksijen tedavisi ile düzeltilir. Bununla akciğerler 2 yaşa kadar iyileşir fakat bir çok çocukta astım benzeri semptomlar devam edebilir.

Enfeksiyon

Enfeksiyon prematürelerde çok görülür. Çünkü normal zamanda doğan bebeklere göre mikroplarla savaşmakta daha zorlanırlar. Enfeksiyonlar doğumdan önce anneden, doğum esnasında ya da sonrasında gelebilir. Vücudun herhangi bir kısmında enfeksiyon oluşabilir. Enfeksiyon riskini azaltmak için kuvözde hijyene dikkat edilmelidir.

Bakteriyel enfeksiyonlar antibiyotik ile tedavi edilebilir. Diğer ilaç tedavileri viral ve mantar enfeksiyonlarında kullanılır.

Damarın doğumdan sonra açık kalması (PDA)

Anne karnındayken kan dolaşımı için gerekli olan duktus damarı, kanın akciğerleri aşarak vücutta dolaşmasını sağlar çünkü kandaki oksijen hava soluyarak değil, anneden bebeğe geçer.

Normal zamanda doğan bebeklerde, duktus damarı doğumdan sonra kapanır fakat prematüre bebeklerde açık kalabilir. Bu olduğunda fazla kan akciğere kaçabilir ve solunum güçlüğü ve kalp yetmezliği olabilir.

PDA genellikle ilaç tedavisiyle düzeltilebilir. PDA olan bebeklerin %80’inde başarılı olunmaktadır. Eğer ilaç tedavisi başarısız olursa ameliyat yapılır.

Prematürite Retinopatisi (ROP)

Prematüre bebeklerin gözleri doğumdan sonra özellikle yaralanmalara karşı çok korunmasız ve hassastır. Prematürite Retinopatisi (ROP), gözdeki kan damarlarının anormal gelişimi olan ciddi bir komplikasyontur. 1,250 gram ya da daha az kilolu doğan bebeklerin %7 sinde ROP olabilmektedir ve bu durum çeşitli seviyelerde görme kaybına neden olur (Gözlük kullanımından körlüğe kadar).

Prematüre bebeklerde ROP ‘un sebebi bilinmemektedir. Her ne kadar, önceleri fazla oksijenden kaynaklandığı düşünülse de, yakın zamanda yapılan araştırmalar oksijen seviyelerinin ROP’un kaynaklanmasında ikincil bir sebep olabileceği yönündedir. Prematüre bebeklere kuvöz sürecinde ROP için göz testleri yapılmaktadır.

 

Kuvözden sonra

Erken doğan bebekler sıklıkla kuvözden sonra özel bir bakıma gereksinim duyarlar. Erken doğan bebek kliniklerinde periyodik kontrollere girerler; bağışıklık, göz ve işitme testleri gibi..

Sinir sisteminin gelişimine de özel bir dikkat gerekmektedir. Buna motor gelişimi yani oturma, gülme, kalma, yürüme, kas hareketlerini kontrol etme gibi beceriler de dahildir.

Konuşma ve davranışsal gelişim de ayrıca takip edilmelidir. Bazı prematüre doğanlar, büyüdüklerinde konuşma terapisi veya fiziksel terapiye gereksinim duyabilirler. Kuvözde enfeksiyon alan bebekler de çıktıktan sonra ilave ilaç tedavilerine ihtiyaç duyabilirler.

Aile desteği çok önemlidir. Normal süresinde doğan bir bebeğe göre, erken doğan bir bebeğin bakımı daha çok zahmetlidir ve gayret ister. Dolayısıyla buna özel klinikler de ailelerin bütün isteklerine karşı daha özen gösterirler.

 

 

 

Kaynak: http://kidshealth.org/en/parents/preemies.html#

Görsel: www.foter.com

Bu yazıyı sosyal medyada paylaşmak ister misiniz?



Siz de yorum yapın

Yorum yapmak için giriş yapmalısınız.

genografi

Yalnız değilsiniz

  • liauevfuoasy kullanıcısının profil fotoğrafı
  • lolpv126 kullanıcısının profil fotoğrafı
  • Pınar kullanıcısının profil fotoğrafı

Gruplara katılın

GİRİŞ YAP KATIL

Benzer Yazılar

Editör'ün Seçimi